The Sad Truth of Pampanga: A Christmas Experience

My siblings and I were planning to spend Christmas in Pampanga (Clark). My older sister booked a condo via Airbnb. It was called the D'Heights. 

The D'Heights condominium was freshly built. The condominiums were constructed at the top of the hill. Apart from the fact it's a cold season in the Philippines, I never thought of wearing pants since I misjudge the location--it was fucking cold. I was wearing shorts and I'm freezing to death. Some places were still unavailable to enter due to being under construction, there are only a few tenants that can be seen. It felt like it was a ghost town. But there are also security guards roaming around. By this, I can convince myself there are still people around me. They ride their motorcycles in order to transfer from one place to another. Again, it would take a long walk to go up and down.

Seemingly, the view at the top was beautiful from morning and night. I could see other condominiums (built and under construction) from other hills as well. On the 25th, I decided to go out for a walk and see other places nearby. The boundary of Clark is where I proceeded with my journey. 

My feet took me to Clark Picnic Grounds. There were many things going on. In the middle of the field, families are having a pleasant picnic. Others are teaching their kids to fly their kites and others are playing mataya-taya. On the footpath of the park are lovers chitchatting and a group of friends sharing a laugh with one another. The weather was still chilly, which is why many elderlies were holding onto their cup of coffee bought at the near convenience store. 

Outside of the park, near the sidewalk, are a family of beggars sitting near the trees. Many foreigners and tourists were ignoring them. What was appealing to them was their features. Their hair is curly, lips are thick, their skin is dark brown, and their teeth are clean white. They were wearing ragged t-shirts and shorts. The cleaning staff of the park was brushing them off near the people. Avoiding, as if they were filth of the land.

I got back from the condominium at midnight. The security guard in or building greeted me. I asked him if I could take a seat beside his table. His name was Rollie Lumaowang. Rollie was 23 years old. At that point, it was easy talking to him since we have a 5-year gap. He's like my older brother. We were talking about his experience being a night guard at the D'Heights. We talked about his funny and horror memories. But he also shared some dark secrets about the company he's serving.

Before all the buildings were built, the hills were the land of the indigenous. It was their home. He recalls that during the scouting, foreigners held a piece of paper (title) showing that they are the owners of the land. But since most Aetas are unable to read, specifically in English, land-grabbers had to do it the hard way. They were forced to leave their land. 

According to Rollie, some had to transfer from the metropolis and others remained in Pampanga. The saddest part of the story is that the indigenous only remained in the streets. Like the family of Aeta earlier in the picnic ground, they were roaming and asking for alms. It's an immoral act, I say, that the land-grabbers will find a way to deceit and distort the truth only for commercial gains. Hundreds of families living peacefully are being disturbed by these wicked colonizers. 

Rollie's keen observation of the unlawful act of the company made him sickened. He told me by August next year, he will resign. Rollie is also an emigrant, he came from Tacloban. He became a volunteer in helping other families after the great storm. The horrible experience that they encountered with his family during the Yolanda period made their sojourn to Pampanga. 

I asked him if this was the first Christmas away from his family? He smiled and said "Maraming beses na po." Rollie was the third among the fifth siblings. He stopped studying in order to pursue jobs. His dad left them and their mom is the only parent they can hold on to. While trying to crack his knuckles, he told me that he was paying the tuition of his younger siblings. And yes, using from his paycheck. With optimism, he added that he is trying to save money to go back to studying. Learning I.T. (Information Technology) was his goal before becoming a security guard.

Despite getting to work on the holiday, Rollie gets his inspiration from his family and God. My presence made him comfortable talking about himself. "Regalo mo ako ngayong pasko." I kid. He laughed.

I'm writing this after I got home from Angeles, Pampanga on the 27th of December, two days after Christmas. Personally, this Pampanga experience was a lesson for me. That life is unfair. Others are not fortunate to obtain a warm home and have decent noche buena. Others are striving in order to make end meets.

Like the Aetas. Like Rollie. The only Christmas wish that I have for them is that someday, somewhere, they will obtain a merry and joyful moment, unlike today.

Finding Tahanan: Isang paggalugad at pagtuklas ng mga kabahayan sa lungsod

 SA MURANG EDAD, naranasan ko nang magpalipat-lipat ng mga tahanan.

    Iba-iba ang katwiran ng mga eksodo. Mahuhulog ang mga dahilan katulad ng paghahanap ng kompatibilidad, makalapit sa reproduksyon, o marahil, mapalayo sa panganib. Subalit ang mga panganib na ito ay mahahanap sa iba’t ibang hugis at pinagmulan. Simbolo ng isang tahanan ang magkaroon ng matibay at mapayapang pundasyon para sa pamilya. Gayunpaman, maaaring paniwalaan natin na ang tahanan ang tatayông pisikal na kanlungan at maglalapit sa ating kaalwanan.

    Sa sanaysay na ito, susubukan kong halungkatin ang aking karanasan sa paghahanap ng mga espasyong magsusuklob ng aming mga ulo at mga kahirapan sa pagtutuklas ng komportableng tahanan sa lungsod, partikular sa Kamaynilaan. Dagdag pa, pag-uugnayin ito sa mga pangunahin at nasabing teksto.

‘Sa mga labirinto mo nabuhay’:  Ang pagdilat sa hirarkiya ng mga kabahayan sa Caloocan

Ginugol ko ang kalahati ng aking kamusmusan mula sa mga masisikip at malilikot na labirintong eskinita ng Libis Kabulusan. Sa sampung taon kong pagtira, napansin kong nagiiba-iba ang mukha ng mga bahay. Kapag sinabing “iba-iba”, pagdidiin nito ang iba-ibang estado ng mga taong nakatira. Hahatiin ko sa tatlong balangkas ang mga iba’t ibang bahay na ito: una, ang mga naaalala; ikalawa., ang mga kinakalimutan, at; huli, ang mga sapat para maalala at makalimutan.

1.       Ang mga naaalala

Upang mapuntahan ang aming bahay, kinakailangang bumaba padalisdis sa mahabang hagdan upang matumpok ang mga kabahayan sa ibaba. Sa paglalakbay pailalim, karamihan ng mga bahay na magaganda ay nakikita tuwing papanhik. Kalakhan ng disenyo ng mga bahay na ito ay mayroong taglay ng pagiging Americanize. Tuwing mapapadaan ang mga tao, tiyak na maantig sila sa ganda ng edipisyo, mababanaag na ilaw tuwing gabi, at sa mala-mansyong hitsura ng mga ito. Malalaki ang bintana, may balkonahe, mala-garden of Eden ang foreground, at matataas ang pader na nilalagyan ng barbwires sa ibabaw. Ayon sa kuwento-kuwento ng mga kapitbahay, mga abogado, negosyante, at pulitiko (mga barangay chairman at kagawad namin) ang mga nakatira. Nakatalaga ang mga bahay na ito upang pukawin ang atensyon ng mga tao. Simbolo ng social mobility, na nakaalpas sila mula sa hukay ng kahirapan, kung kaya, ang pagtatayo ng mga maraming palapag ay indikasyon ng kanilang pag-angat sa buhay.

Malapit ang mga kabahayan na ito sa reproduksyon. Karamihan sa kanila ay naaabot ang kalsada, paaralan, restaurants, outdoor establishments (playground, basketball court, parke) simbahan, supermarkets, at iba pa. Sa paraang ito, nagiging accessible para sa kanila na makamit ang mga resources.

2.       Ang mga kinakalimutan

      Kakatapos ko lang basahin ang maikling kuwento ni Derain na “Paputian ng Laba”, at ganitong-ganito ang hitsura ng mga kabahayan pababa ng Libis Kabulusan.

Kabaliktaran naman ang edipisyo ng mga bahay sa baba; magkakasama ang iba’t ibang klasing hitsura, tangkad, at hugis. Kung papasukin ang mga eskinita ng libis, kalakhan ng mga bahay dito ay malapit sa konteksto ng squatter shanties. Ang mga residente sa mga kabahayan na ito ay pinag-iwanan, binalewala, at kinalimutan ng gobyernong dapat magsilbi para sa kanila (Perez, 1992). Karamihan ng mga kabahayan ay yari sa mga pinagtagpi-tagping materyales mula sa kahoy, yero, at tarpaulin. Mula sa ganitong lente, naipapamalas ng mga residente ang pagiging malikhain, maparaan, at matalas mula sa ating ninuno sa paglikha ng kanilang tahanan. Subalit, ang pagroromantisa ng kahirapan o poverty porn ay mahalagang kondenahin at ang mga taong naghihirap ay hindi basta bagay na dapat pagsamantalahan.

Salat sa kabuhayan, karamihan sa kanila ay nagtatayo ng mga sari-sari store upang magtinda ng mga sari-saring pagkain at esensyals na tingi-tingi mula sa presyong mababa. Dahil hirap sa paghahanap ng espasyo, ang mga tindahang ito ay nakakabit sa kanilang tahanan. Kung minsan, umookupa ang espasyo ng tindahan sa lugar ng bahay na mahalaga tulad ng silid-higaan, sála, mesa, at silid-paliguan. Kesehodang mawala ang mga ito, ang mahalaga para sa mga residente ang kumita at magkaroon ng pagkain sa mesa. Aanhin pa nga ang hapag-kainan kung wala namang ihahandog na pagkain? Kung kaya, karamihan sa mga residente na ito ay namamasukan bilang factory worker, market vendor, katulong o kasambahay (batay sa aming mga karanasan), at iba pa.

Ang kanilang lokasyon, hindi katulad sa mga ‘naaalala’, ay malayo sa reproduksyon. Sa aking pag-alala, mga bilyaran, piso-net, kanal, at mga tindahang nagbebenta ng mga meryenda sa bangketa ang primaryang mahahanap sa kanilang lugar. Sa kasamaang palad, ang mga lugar na ito ay pilit nang binubura sa mapa. Noong 2009 ay mahigit 2,400 na informal settlers ang apektado sa proyekto North-South Rail Linkages ng dating alkalde na si Recom Echiverri (Botial, 2009). Kamakailan lamang ay pinagtayuan ng isang kilalang mall ang dating espasyo ng Sangandaan palengke. Lunduyan ang palengke para sa mga abot-kamay na bilihin tulad ng gulay, karne, isda, at bigas. Nabanggit ito sapagkat mga manggagawa ang nakikinabang sa nasabing espasyo; ang kanilang hanap-buhay ang nakataya at binalewala ito ng mga kapitalista sapagkat ang sariling interes ang pangunahing nilang tutugunan.

3.       Ang mga sapat para maalala at makalimutan

Kabilang kami rito. Magkakasama ang mga sari-saring bahay sa kabila ng pagkakaiba ng kinatatayuan ng lahat. Kagaya namin, nakakatikim kami ng parehong ginhawa at paghihirap. Nasa gitna, kumbaga.

Habang ang bahay ng mga kapitbahay ay nakatanim sa mababang patag ng lupa, ang amin naman ay mataas. Ayon sa aking mga magulang, binalak nilang pataasin ang lupang kinatitirikan ng bahay, upang maiwasan ang mga abirya lalo na at malay silang bahain ang lokasyon. Mala-eskinita ang porma ng bawat daan ng lugar dahil sa naglalakihang sementadong bahay (renovate kada buwan) at makitid at pasikot-sikot na daan (dahil sa mga halamang pasong nakaharang). Pagtingin ito ng pagsunod sa úso, ang paglagay ng anumang palamuti sa foreground at pagtataas o pagpapalaki ng bahay ay isang paraan upang kumintal sa sentido ng mga dumadaan ang ‘kariktan’ ng tahanan sa kabila ng salungat sa kapaligiran na sumasandal dito.

Karamihan sa erya ay mayroong kakayahang bumuhay, kahit papaano, ng isang pamilya. Pinilit nila na maging katulad ng mga ‘naaalala’, kaya nagtayo sila ng matataas ng pader sa bakuran at matibay na gate.  Sa kasamaang palad, taong 2014 ay nilooban kami; sa kabila ng mga seguridad na binuo upang maging ligtas ay hindi ito nangyari. Natakot ang lahat ng miyembro lalo na ang aking ama na binantaan ang buhay kapag ito daw ay magsusumbong sa kinauukulan. Sa kahuli-hulihan, pinapagsyahan ng aming pamilya na lisanin ang Caloocan.

 

Tondo: Salaysay ng mga balakid sa kalye at perwisyo sa apartment

Isang miskonsepsyon na pinamukha marahil ng pop culture (maaaring kasaysayan din) na ang mga residente ng Tondo ay mayroong dalang balisong sa kanilang mga bulsa. Ang aking Tondo, kung saan pinagpatuloy ang aking naudlot na kabataan sa bayan ng Caloocan, ay malayo sa naratibo ng nobela ni Andres Cristobal Cruz.

    Ang paghahanap ng pagtitirhan sa Tondo ay naging madali para sa aming pamilya. Sa boundary ng Caloocan at Maynila, makikita na agad ang mga nagsusulputang posters at flyers para sa mga apartment-for-rent. Wala kaming kadugo sa lugar ng Tondo kung kaya napagpasyahan naming mangupa ng apartment. Ang apartment na aming pinagtirhan ay sapat para lamang sa mga maliliit na pamilya. Dalawang kwarto (isang malaki = 3 tao; isang maliit = 1-2 tao), dalawang banyo (isang panligo at isang panglabahan), dalawang kusina (dirty kitchen & dishwashing station), at sála na isa’t kalahating dipa ang layo mula sa hapag. Dahil studio-apartment ang istilo, ganito rin ang arkitektura ng loob ng mga katabing-bahay. Magkakadikit ang lahat ng bahay kaya naman madaling marinig ang konbersasyon ng mga tao sa kabila na yari ang mga pader sa bato.

    Taong 2014 nang lumipat kami sa Tondo at apartment ang naging pangalawang kanlungan. Unang impresyon, magkaiba ang kasiglahang binibigay ng Tondo sa aming pagdating: malapit na kami sa kalsada (sakayan ng dyip at traysikel), outdoor establishments (children’s park na tinawag ay Patricia complex o ‘Paraiso’), groceries, paaralan, at marami pang iba. Bagaman sa isang simple at maliit na studio-apartment kami nakatira, sa isang punto, nakaramdam kami ng kaginhawaan.

    Ngunit matapos ang unang taon, tila parang bumagsak ako mula sa langit. Nang magsidatingan ang mga bagyo sa Pilipinas at mga buwan-buwang patay-sindi ng kuryente sa buong Tondo—nagising ako at nangangarap makabalik sa himpapawid.

    Katulad sa Caloocan, malayo ang mga bahay at apartment sa konsepto ng balai ni Hila, kung saan ang mga kubo ay mayroong girder sa wood post at hagdan para makapanhik. Sa tuwing nagkakaroon ng malubhang klima, hindi naiiwasang makita ang mga salik na ito:

1.       Tag-ulan

a.       Dahil magkakadikit ang mga bahay, bahagyang ulan pa lang ay bumabaha na.

b.      Dahil mababa ang lupain, mabilis tumaas ang baha sa buong barangay at madaling nakakapasok ang tubig sa tahanan.

                                                                           i.      Hindi nililinas ang mga kanal at drainage.

                                                                         ii.      Hindi pinapataas ang inprastraktura lalo na sa mga kalsada           

                                                                       iii.      Hindi pinagtutuunan ang problema hinggil sa urban planning

c.       Dahil lumulubog na daw ang Kamaynilaan

                                                                           i.      Sobrang populated ang metropolis

2.       Tag-araw

a.       Dahil tago ang inuupang bahay, hindi namin nababanaag ang sikat ng araw.

                                                                           i.      nasa likod at hinaharangan ito ng bahay ng aming landlord

1.       Kahit sa likod. May siwang noon sa labahan subalit tinakpan ito ng isa bagong apartment.

2.       Wala nakikitang liwanag bukod sa butas na sumisilip mula sa labas ng gate.

Sa Tondo ko lang din naranasan ang malalang power interruptions ng MERALCO. Dumating sa punto na tumagal nang mahigit labindalawang oras ang pagkawala ng kuryente sa kalahating bahagi ng Gagalangin. Maraming residente ng Tondo ang uminit ang ulo. Mayroong pagkakataon na nagtitiis kami sa init, dilim, at kagat ng lamok sa paghihintay na makabalik ang kuryente, at mayroong din instansiya na kinailangan naming mag-check-in sa isang hotel chain sa Monumento (Caloocan) upang magpalipas ng gabi. Ayon sa kanila, normal na mangyari ang mga abirya at dapat lang tingnan bilang maliit na bagay. Kung hindi man madaling bahain ang Tondo, asahan ang anumang power interruptions na nag-aabang sa gilid.

Katulad ng mga interruptions sa kalye ang mga perwisyong bumabagabag sa apartment. Pangunahing problema sa apartment ay ang mga túbo. Magkakakonekta ang mga túbo mula sa mga tenant ng pangalawang palapag, na siyang babagsak pababa. Ang mga túbo na ito ang nagsisilbing perwisyo sapagkat tuwing nagkakaroon ng barado at butas, kaming mga ground floor tenants ang nagagambala at sumasalo ng kanilang dumi (literal). Kahit ang mga túbo sa mga lababo ay palaging may ubo.  

Sa ganitong pagkakataon, madalas naming nakakausap ang mga landlord upang ilapit ang sitwasyon. Subalit, kagaya ng mga perwisyo sa loob at labas ng apartment, sila rin ay dumadagdag din. Sa halip na tulungan, ipinapasan nila sa mga tenants ang problema. Pinaghahanap nila ng mga tubero na maaaring magresolba ng problema ng kanilang bahay. Sa kahuli-hulian, walang anumang pagbabawas sa renta.

Sampaloc: Ang kasalukuyang pahingahan

Ang pinag-iba ng Tondo sa Sampaloc ay ang atmospera. Bukod sa bagong lipat ulit at wala pang nagaganap na pagpapalitan ng mga salita sa mga kapitbahay, naging kaluwagan ito sa aming parte.

    Sa kasalukuyan, apartment pa rin ang aming tinitirhan subalit kwadruple naman ang laki at sukat nito kumpara sa mga dating tinutuluyan. Ang Sampaloc ay sentro rin ng mga paupahan. Nakatutulong ang nasabing lokasyon (lalo na sa mga estudyante) sapagkat malapit ito sa mga unibersidad at kolehiyo (university belt) at sentro ng trabaho. Isa at kalahating taon na kaming nakatira sa Sampaloc—at nagugustuhan ko siya.

    Lumipat kami ng bahay sa Sampaloc upang iwan ang mga isyung nagdadagdag ng puting buhok. Sa ngayon, wala pa kaming nakikitang problema hinggil sa túbo, baha, kuryente at iba pa. Subalit katulad ng Caloocan at Tondo, namamayani pa rin sa Lungsod ang problema hinggil sa kawalan ng bahay, hirap sa paghanap ng tahanan, at pagmamalabis ng mga distribution companies. Naniniwala ako na hindi nagtatapos sa Sampaloc ang paghahanap ng aming pangarap na tahanan, subalit simula ito bilang pagsisiyasat at maging kritikal sa mga espasyong makuha natin. Lungsod man o probinsya.

Talasanggunian

Botial, J. (2009) Caloocan creates body to help displaced railway squatters. Philstar. Nakuha sa https://www.philstar.com/metro/2009/06/21/479242/caloocan-creates-body-help-displaced-railway-squatters

Hila, M C. (1992). The Ethnic Balai: Living in Harmony with Nature. Balai Vernacular: Images of the Filipino’s Private Spaces, 13-91. Cultural Center of the Philippines, Manila

Perez, R. (1992) Squatter Shanties. Balai Vernacular: Images of the Filipino’s Private Spaces, 93-159. Cultural Center of the Philippines, Manila

Kapangyarihan para sa Lahat: Triangle of Sadness (Review)

Unang pelikula na napanood ko kay Ruben Östlund ay ang Triangle of Sadness.  Hindi ko siya kilala, bukod nga sa nanalo siya ng Palme d'Or sa Cannes ngayong 2022. 'Yon lang. Nagkaroon ako ng semi-matinding pagsasaliksik sa kaniyang filmograpiya. Pinanood ko yung trailer ng The Square at okay naman siya. Interesting. Bakit ko ba papaanoorin ito? Sa totoo lang, dahil nanalo siya ng prehistiyosong award para sa pelikula, napagtantuhan ko na tingnan kung deserve niya ba ang gantimpala.

Pinanood ko yung pelikula sa Cinema '76 diyan sa Tomas Morato. Micro cinema siya kaya maganda 'yung ambience kasi bukod sa maliit lang siya ay konti lang nakakaalam ng lugar. Minsan kasi pinipili ng mga Pilipino na manood ng sine sa malls. At dahil nakita ko na P390 na ang tiket sa pelikula sa Trinoma, sinabi ko sa sarili ko na "Tangina. Cinema '76 it is." Binibigyan ko na ang sarili ko ng pabor tutal nasa bucket list ko na rin ang manood dito.

Sa simula ng pelikula, "Act. 1: Carl & Yaya" na-expose ako sa acting ni Harris Dickinson at Charlbi Dean. Uulitin ko, hindi ko sila kilala, ito 'yung unang pelikula na napanood ko sila. Naiintindihan ko 'yung sentimentiento ni Carl dahil bukod sa siya ang hindi kumikita ng malaki sa kanilang dalawa ni Yaya, tama rin ang kaniyang motibo na bumaklas sa steryotipikong pagtingin na binuo ng lipunan para sa lalake at babae. Naging problema sa kanila ang pera. Naging problema kay Yaya ang marahas na pag-akto ni Carl. Naging problema ni Carl ang salik na ito sa punto na parang bumibigay na siya. Pero dahil 'yon lang ang abot ng makakaya nila, pinipilit niyang kumapit. 

Alam ng manonood na hindi sila stable. Hind sila perpekto sa isa't isa, pero dahil kailangan nila ang bawat isa, wala silang choice kundi manatili. Manatili kahit masakit sa bulsa. 

Para sa Act 1, bibigyan ko ito ng 2.5/5 dahil hindi ko alam kung paano sila napunta sa yacht (Act 2.)

Pangalawa, "Act. 2: The Yacht". Allegorical kung tutuusin ang yacht. Sa itaas, nandito ang mga pasahero na pinupunuan ng mga mayayaman at kapitalista. Abot nila ang langit. Nasisinagan sila ng araw. Madali at accessible sa kanila ang bagay dahil sa mga katulong. At nakakatikim sila ng comfort. Samantalang nasa pinakababa ang working class. Kabaliktaran ng mga mayayaman ang mga trabahador na nasa baba.Sila ang nagfu-function ng barko.  Hindi sila nasisinagan ng araw. Masikip at makitid ang espasyong nagagalawan nila. Sila ang naghahanda ng pagkain para sa mga pasahero. Sila ang naglilinis at gumagawa ng comfortability para sa mga mayayaman. Masasabing 'hindi pantay' sa lente ng Marxismo ang arkitektura ng mga tao sa yacht subalit hind ito masisisi dahil sa stability na mayroon silang dalawa. 

 Nagustuhan ko na karamihan sa mga "in-power" sa pelikula ay white, samantalang mga "asian" at "hispanic" ang alipin ng mga may power. Masisingit dito ang 'racial discrimination'.

Sa kabilang banda, tumatak ang eksena sa akin ni Jorma, na ginanap ni Henrik Dorsin, na nag-iisa sa yacht. Isa siyang mayaman, at ayon sa pelikula, binenta niya na ang kaniyang kompanya. Kung tutuusin, kaya niyang bilhin ang buong yacht para sa sarili. Pero kapansin-pansin ang kaniyang 'loneliness' noong gabing umiinom siya at pinagtitripan nina Carl at Dimitry. Pumapasok dito ang katagang "you can't buy happiness".  

Ang pagganap ni Woody Harrelson at Zlatko Burić ay ang nagbukas sa akin ng interes na idagdag ang Marxismo, komunismo, at kapitalismo sa sanaysay. Ironic dahil walang contrast na nagaganap sa kanilang dalawa sa halip naging dynamic pa. Bahagi ito ng nais ipahiwatig ni Östlund. Sa Act.2 naganap ang lahat ng nakakatawang eksena. May sumasabog na tae, sumusuka, sails, at yung mga maliliit na inggitan nina Carl at Yaya. Mga 4/5 ang ibibigay ko dahil sa ganda ng cinematography. Switch at pan. Pati 'yung zoom shots. Okay naman ako sa dayalog pero 'di ko makita rito yung pagiging "katawa-tawa" ng pelikula.  Hindi ko rin nagustuhan yung ending dahil feel ko hindi nabigyan ng pagkakataon ang roles nina Woody Harrelson (Captain), Sunnyi Melles (Vera), at Arvin Kananian (Darius).

Ayon sa isang interbyu ni Östlund, bahagi ng naratibo ng pelikula ang pintasan ang mga naghaharing-uri. Sa huling act na "The Island' ay nagbuo ng malaking impak at twist para kay Dolly de Leon. Siguro ito rin ang nag-udyok sa akin na manood at sa mga ingay sa kaniyang husay na pagganap. Sa totoo lang, hindi ko ine-expect na gano'n ang mangyayari sa role ni de Leon na si Abigail. Isang toilet manager sa yacht na naging "captain" sa island matapos maging "bayani" sa mga na-stranded. Nagugustuhan ko 'yung pagtutubos na naganap sa kaniyang karakter. Muli, allegorical sa hanay ng mga working class ang magkaroon ng malaking kapangyarihan upang supilin ang mga nasa kapangyarihan (mayayaman). 

Ang huling act ang nagbigay sigla sa akin na tapusin ang pelikula. Nagbuo siya ng interes sa tambalani ni Abigail at Carl, kung saan ginagamit niya ang kaniyang kapangyarihan bilang instrumento na makuha ang kaniyang kailangan, sex. Hindi ba ganito rin ang ginagawa ng mga nasa kapangyarihan? Naalala ko ang anak ni DOJ Secretary na si Jesus Remulla na mayroong naganap 'exception to the rule' matapos kilalanin na drug user. Hindi ito pantay para sa mga Pilipino dahil sa natatanging korupsyon na nangyari. Madali para sa mga nasa "taas"ang makamit ang kanilang hustisya samantalang mahirap makamit para sa mga nasa laylayan. Metaporikal ang tambalan ni Abigail at Carl para sa nakapagkamit ng kapangyarihan at ginagamit para sa personal na kapakinabangan.

Dito maitatama sa pelikula na lahat ng karakter ay mayroong 'dire need of power'. Makikita ito sa pagmamanipula ni Yaya kay Carl, ni Vera sa mga trabahador ng yacht, ni Captain kay Paula, ni Paula sa mga nakakababa sa kaniya, at ni Abigail sa mga kapwa niya na-stranded sa island. Lahat ng karakter nagpapatayan para sa 'power'. Lahat sila ay may kaniya-kaniyang labels. At hanggang namamayani ang ganitong kaisipan, mananatiling mayroong naghihirap at nagpapahirap.

Kritisismong Pelikula

Kakatapos ko lang manood ng pelikulang Triangle of Sadness nang mapagtantuhan ko habang nilalakad ang kahabaan ng Tomas Morato na gusto kong magsulat sa pelikula. At hindi lang para sa pagsulat ng iskrip kundi ng kritisismo. Isa sa mga hinahangaan sa larangang ito ay si Bienvenido Lumbera at Richard Bolisay (marami pang iba pero sila ang nangingibabaw habang sinusulat ko ito...)

Nangunguna si Bienvenido Lumbera. Naaalala ko sa Pan Pil 103 na klase na si Bienvenido Lumbera ang nagbukas sa kamalayan ng mga estudyante na mag-aral ng panitikan sa wika nila. Kilala siya bilang kritiko, iskolar, at makata. Bakit nga ba siya ang naging "idol" ko sa kritisismong pelikula? Siguro dahil napag-ugnay ko ang naratibong tinutukoy niya hinggil sa wika. Bihira ako makabasa ng film criticism sa Tagalog. Mahirap maghanap sa online at kung meron man, mga capsule review lang sa Letterboxd, Twitter, o Facebook lang. Rebyu at hindi kritisismo. Mahalaga magsulat ng kritisismong pelikula sa Tagalog, hindi dahil Pilipino ako at kailangan ko maging makabayan, kundi para maging aksesible para sa mga Pilipino. Hindi ako galit sa mga Filipino film critics na nagsusulat sa wikang Ingles, pero ang akin, gusto ko sanang maintindihan ng malawak na madla (hindi lang ng mga petiburges o burges) ang aking mga tinatala. Para rin ito sa mga tao na mahilig magbasa sa anumang wika. Para ito sa mga may tiyagang magbasa ng aking kritisismo hinggil sa mga pelikulang aking napanood, pinapanood, at papanoorin. Para ito sa pagpapalawak ng naratibo. 

Simula ngayon, ang blog na ito ay hindi lamang napupunuan ng mga literary works kundi mga kritisismong pelikula na rin.

Hindi ako certified at professional na film critic pero gusto kong matuto. Kung gayon, sa susunod ng mga taon habang nag-aaral ako ng kolehiyo o kahit hindi, sana makapagsulat ako ng kritisismong pelikula sa Filipino.

Kailangan kong magsulat nang magsulat upang matuto.

Kailangan kong manood nang manood upang magkaroon ng sapat na karanasan sa pagsinsin ng pelikula.

Hindi ko maipapangako na lahat ng review ko ng pelikula ay nakasulat sa wikang Filipino, may iilan din na Ingles dahil mahirap para isalin ang ibang teorya, salita, at ideya sa wikang mayroon ako. Medyo nakakadismaya pero sana pagpasensyahan ninyo.

Ang lahat ng ito ay para sa pelikula.